Πραξιτέλης

Βιογραφία – Εργογραφία
Ο Πραξιτέλης ήταν ένας από τους μεγαλύτερους γλύπτες της αρχαιότητας. Καταγόταν από την Αθήνα κι ήτανε γιος του Κηφισοδότου του Πρεσβυτέρου. Ήταν ο πιο διάσημος των αττικών γλυπτών του 4ου αι. π.Χ. κι ο πρώτος που φιλοτέχνησε τη γυμνή θηλυκή μορφή σε φυσικό μέγεθος. Ενώ δεν υπάρχουν πολλά έργα που να είναι αναμφίβολα δικά του, έχουν επιζήσει πολυάριθμα αντίγραφα των έργων του.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις αρχές του 4ου αι. π.Χ. (~395 π.Χ.) κι ήτανε γιος ή ανιψιός του ήδη φημισμένου γλύπτη Κηφισοδότου του Πρεσβύτερου, -ο πιο γνωστός Αθηναίος χαλκοπλάστης των χρόνων 390-370 π.Χ.- , ήταν Αθηναίος πολίτης κι ανήκε πιθανότατα στο δήμο των Συβριδών. Ο Κηφισόδοτος ήταν μάλλον κι ο δάσκαλος του Πραξιτέλη, ο οποίος πρέπει να μυήθηκε στη τέχνη της γλυπτικής μέσα στο εργαστήρι του πατέρα του. Ίσως μάλιστα, να επηρεάστηκε σημαντικά από τη τεχνοτροπία των γλυπτών του πατέρα του.
Στα νεανικά του χρόνια, ο Πραξιτέλης άρχισε να ειδικεύεται στη μαρμαρογλυπτική, σύμφωνα με την αυξανόμενη προτίμηση για γλυπτά με μαρμάρινη επιφάνεια και σύμφωνα με την άποψη ότι τα μαρμάρινα γλυπτά αποκάλυπταν εκείνο που ήδη υπήρχε μέσα στο μάρμαρο, θεωρία που συνάδει με τη Πλατωνική καταδίκη της μίμησης στις εικαστικές τέχνες.
Ήταν ιδιαίτερα παραγωγικός γλύπτης κι εργαζότανε κυρίως με το μάρμαρο, αν και μερικά από τα ωραιότερα έργα του, ήτανε χάλκινα. Είχε την ιδιότητα να αποτυπώνει στα έργα του τη γλυκύτητα και τη τρυφερότητα με μοναδικό τρόπο, σε αντίθεση με τον Σκόπα, που έδινε ιδιαίτερο πάθος στα γλυπτά του. Ο Πραξιτέλης, είχε δύο γιούς, τον Τίμαρχο και τον Κηφισόδοτο τον Νεότερο, που ακολούθησαν το επάγγελμα του πατέρα τους. Είναι γνωστό ότι φιλοτέχνησε αγάλματα για Αθηναίες πιστές της Ελευσινιακής λατρείας και για πάτρωνες χορηγικών μνημείων. Το όνομα του παραγγελιοδότη ενός αγάλματος του Πραξιτέλη που στήθηκε στα Λεύκτρα μαρτυρείται επιγραφικά. Η πληροφορία ότι ο Πραξιτέλης εργάστηκε στο Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού σημαίνει ότι σχετιζόταν και με το βασιλικό οίκο της Καρίας. Επιπλέον, το γεγονός ότι αγάλματα του Πραξιτέλη βρίσκονταν κατά την αρχαιότητα στην Αθήνα, τα Μέγαρα, τη Κόρινθο, το Άργος, τη Μαντίνεια, την Ολυμπία, την Ήλιδα, τις Πλαταιές, τη Θήβα, τις Θεσπιές, τη Λιβαδειά, τους Δελφούς, την Αντίκυρα, τη Κω, τη Κνίδο, το Πάριον, την Όλβια Ποντική, την Έφεσο, την Αλεξάνδρεια στο Λάτμο και τη Μύρα σημαίνει ότι βρισκόταν σε επαφή με παραγγελιοδότες κι αγοραστές αγαλμάτων από αυτά τα κέντρα. Οι Σπαρτιάτες του παρήγγειλαν μιαν Αφροδίτη στα τέλη της 10ετίας του 340 π.Χ., αλλά αρνήθηκαν να δεχτούν το άγαλμα του Πραξιτέλη, επειδή είχε χρησιμοποιήσει ως μοντέλο την εταίρα Φρύνη, παρά τις μάταιες προσπάθειες του Αθηναίου γλύπτη να τους πείσει. Οι Σπαρτιάτες αρνήθηκαν το άγαλμα αυτό, καθώς η Αφροδίτη στη Σπάρτη λατρευόταν ως θεά της αγάπης στο γάμο κι όχι του έρωτα με εταίρες. Οι Θεσπιείς του ζήτησαν εν επίχρυσο άγαλμα της Φρύνης, που τοποθετήθηκε πάνω σ’ ένα ψηλό κίονα στους Δελφούς. Μία μέρα ο Πραξιτέλης ανακάλυψε πως είχε πάψει πλέον να είναι σκλάβος της αγάπης κι αναπαράστησε τη νέα αυτή κατάσταση με τον Κοιμώμενο Έρωτά του.
Γνωρίζουμε τρεις καλλιτέχνες που μεγάλωσαν στο εργαστήριό του: τον Αθηναίο ζωγράφο Νικία, που σα νέος χρωμάτιζε τις επιφάνειες των μαρμάρινων γλυπτών του,το χαλκοπλάστη Ηρόδοτο από την Όλυνθο, που συνεργάστηκε στη κατασκευή ενός χάλκινου αγάλματος της Φρύνης και τέλος τον Πάπυλο, μαθητή του.
Ο Πραξιτέλης συνέθεσε τουλάχιστον δύο γραπτά έργα και φιλοτέχνησε ένα πολύ μεγάλο αριθμό γλυπτών. Τα δύο λογοτεχνικά του έργα είναι ένα επίγραμμα, αναφερόμενο στο νόημα του αγάλματος του Έρωτα των Θεσπιών κι ένας Λόγος προς τους Σπαρτιάτες, που εκφωνήθηκε στη Σπάρτη με την ελπίδα να τους πείσει να δεχτούν ένα άγαλμα της Αφροδίτης που είχε φιλοτεχνήσει για τη πόλη τους. Η γραπτή παράδοση αποδίδει στον Πραξιτέλη περισσότερα από 70 γλυπτά.