Η λευκαδίτικη λαδόπιτα αποτελεί το κατεξοχήν παραδοσιακό γλυκό της Λευκάδας. Συνοδεύει για δεκαετίες κάθε είδους κοινωνική εκδήλωση σαν κέρασμα σε γιορτές, κηδείες, μνημόσυνα, γάμους, βαπτίσεις, ορκωμοσίες, ενώ χρησιμοποιείται για βασιλόπιτα (με φλουρί) την Πρωτοχρονιά. Παρασκευάζεται από αγνά υλικά, ελαιόλαδο, αλεύρι, ζάχαρη, πετιμέζι και στην πρώιμη μορφή της (πριν ψηθεί) σερβίρεται σαν χαλβάς.
Για την παρασκευή της χρησιμοποιούνται απλά υλικά που υπήρχαν ανέκαθεν σε κάθε λευκαδίτικο σπίτι και συνίστανται κυρίως στα εξής: ελαιόλαδο, αλεύρι, ζάχαρη (ή μέλι), πετιμέζι σταφυλιού.
Παρά την απλότητα των υλικών, η ποιότητά τους μπορεί να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα (γεύση, χρώμα, υφή). Πιο συγκεκριμένα, η οξύτητα του ελαιολάδου επηρεάζει τη γεύση, το χρώμα και την υφή. Ανάλογα με το αν χρησιμοποιηθεί ζάχαρη ή μέλι, το χρώμα της λαδόπιτας είναι πιο ανοιχτό ή πιο σκούρο, και ανάλογα με το ψήσιμο του χαλβά στο πρώτο στάδιο (όπως αυτό περιγράφεται στη συνέχεια), το γλυκό μας είναι πιο τραγανό ή πιο μαλακό.
Παρασκευάζεται σε δύο φάσεις:
Η πρώτη είναι στο καζάνι (η σημερινή κατσαρόλα), όπου ρίχνεται όλη η ποσότητα του ελαιολάδου και τοποθετείται σε μεσαία φωτιά. Μόλις αυτό κάψει, προστίθεται σταδιακά όλο το αλεύρι με συνεχές ανακάτεμα. Έπειτα, προστίθεται σιγά σιγά το σιρόπι, το οποίο έχει ετοιμαστεί από νωρίτερα βράζοντας τη ζάχαρη σε νερό, με κανέλλα. Με αυτήν τη διαδικασία παρασκευάζεται ο χαλβάς, όπως λέγεται η λαδόπιτα προτού ψηθεί. Σε αυτήν τη φάση απαιτούνται «γερά μπράτσα», καθώς για σχεδόν μία ώρα πρέπει συνεχώς να ανακατεύονται τα υλικά, ώστε να μην καεί ο χαλβάς.
Η δεύτερη φάση είναι στο ταψί, όπου στρώνεται καλά ο χαλβάς, προστίθεται σουσάμι στο πάνω μέρος και ψήνεται στον φούρνο για ακόμη μια ώρα (στο τέλος του δελτίου παρατίθεται ο διατροφικός πίνακας της λαδόπιτας).
Μόλις η λαδόπιτα ψηθεί, πασπαλίζεται με λευκή ζάχαρη και κανέλα και αφού κρυώσει, κόβεται σε κομμάτια σχήματος ρόμβου, το λεγόμενο από τους Λευκαδίτες φελί, για να προσφερθεί. Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθεί ότι παλαιότερα το καζάνι ήταν χαλκοματένιο, δηλαδή χάλκινο, ενώ στις μέρες μας παρασκευάζεται σε κατσαρόλες του εμπορίου. Επίσης, ένα από τα μυστικά για την επιτυχία της συνταγής είναι το ότι η κουτάλα που θα χρησιμοποιηθεί πρέπει να είναι ξύλινη και όχι από κάποιο άλλο υλικό.
Θέλει δεξιοτεχνία ή μεγάλη εμπειρία για να πετύχει το γλυκό. Παράγεται σε τοπικά εργαστήρια στην επικράτεια του νησιού, αλλά και σε πολλά νοικοκυριά που κρατούν την τέχνη της παρασκευής της λαδόπιτας ζωντανή από γενιά σε γενιά.
Φορείς της λαδόπιτας είναι όλοι οι Λευκαδίτες που τη θεωρούν μέρος του διατροφικού τους πολιτισμού και την παρασκευάζουν στα σπίτια τους, αλλά και όλοι εκείνοι που την αναγνωρίζουν ως μέρος του πολιτισμού τους, την επιζητούν σε κάθε είδους κοινωνική τους εκδήλωση και την περιλαμβάνουν στην καθημερινότητά τους.
Εκπρόσωποι της λαδόπιτας αποτελούν οι πολιτιστικοί σύλλογοι της Λευκάδας* εντός και εκτός νησιού και ο Δήμος Λευκάδας, που την περιλαμβάνουν σε κάθε εκδήλωση ως επίσημο κέρασμα. Επίσης, τα τοπικά αρτοποιεία και εργαστήρια ζαχαροπλαστικής που συνεχίζουν, με πίστη στην παράδοση, να παράγουν τη λαδόπιτα και να την προωθούν ως το βασικό παραδοσιακό γλύκισμα του νησιού.
Το στοιχείο εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2021.
