Κατά τη διάρκεια του τριήμερου εορτασμού του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα, παρασκευάζονται κατ’ οίκον, πωλούνται από καταστήματα και πλανόδιους πωλητές ή προσφέρονται από διάφορους Φορείς, Σωματεία ή Συλλόγους, οι «τηγανίτες τ’ Αγιού». Πρόκειται για ένα προϊόν ζύμης που τηγανίζεται σε λάδι και σερβίρεται με κρυσταλλική ή άχνη ζάχαρη και κανέλα.
Αρχικά, συνδέθηκε με την ολονύχτια λειτουργία την παραμονή στην εκκλησία του Αγ. Σπυρίδωνα (βεγιόνι), καθώς οι πιστοί κατανάλωναν τηγανίτες που θα τους βοηθούσαν να αντεπεξέλθουν στην κούραση. Σταδιακά μετατράπηκε σε έθιμο που αποτελεί αναπόσπαστη τελετουργία στη συνείδηση των απανταχού Κερκυραίων σε σχέση με την εορτή του προστάτη Αγίου.
Οι κερκυραϊκές τηγανίτες είναι ένα τοπικό προϊόν που έως και σήμερα παρασκευάζεται διαρκώς. Η ανοδική πορεία του προϊόντος και η μετατροπή του σε έθιμο πραγματοποιείται από τη στιγμή που η παρασκευή του συνδέθηκε με τον εορτασμό του Αγίου, το αποκαλούμενο βεγιόνι, όπου οι πιστοί κάνουν ολονυκτία για να προσκυνήσουν στην εκκλησία του και, για να αντέξουν την αγρυπνία, τρώνε τηγανίτες. Τα υλικά παρασκευής άλλαξαν από τη βενετσάνικη συνταγή και αφαιρέθηκαν τα ζωικά στοιχεία (αβγά, γάλα, βούτυρο),ώστε να μπορεί να καταναλωθεί το προϊόν και κατά τη διάρκεια της νηστείας. Μπορεί πλέον οι νοικοκυρές να μην παρασκευάζουν τις τηγανίτες στις φουφούδες και οι επαγγελματίες και πλανόδιοι στις γκαζιέρες, όμως ο τρόπος παρασκευής παραμένει ο ίδιος στο πέρασμα του χρόνου και η γεύση της κερκυραϊκής τηγανίτας αναλλοίωτη. Τα υλικά παρασκευής (αλεύρι, μαγιά, αλάτι, ζάχαρη, νερό) της τηγανίτας παραμένουν τα ίδια έως και σήμερα. Η ορολογία που σχετίζεται με την παρασκευή της τηγανίτας περιλαμβάνει τις εξής λέξεις:
καρτούτσο: 2 ποτήρια νερό
κουταλιές ράζες: κοφτές κουταλιές ζάχαρη
καλτσέτα: αυτοσχέδιο φίλτρο (κάλτσα) για τη ζάχαρη και την κανέλα.
Οι παραδοσιακοί τρόποι που σερβίρονται οι τηγανίτες είναι: με κανέλα και ζάχαρη (άχνη πλέον) και με μέλι, άχνη, κανέλα και ξηρούς καρπούς.
Tα προϊόντα που προκύπτουν από την παρασκευή της τηγανίτας μπορούν να είναι γλυκά ή αλμυρά, αφού η ζύμη της τηγανίτας είναι άγλυκη. Η κλασική εκδοχή είναι αυτή της τηγανίτας με κρυσταλλική ζάχαρη ή ζάχαρη άχνη και κανέλα (τηγανίτες τ’ Αγιού).
Οι τηγανίτες τ’ Αγιού καταναλώνονται στο βεγιόνι, τις ολονυχτίες που γίνονται προς τιμήν του Αγίου Σπυρίδωνος στο ναό του, από τα βγάσματα έως και τα μπάσματα. Βγάσματα ονομάζεται το τελετουργικό κατά τη διάρκεια του οποίου διαβάζεται μια σύντομη παράκληση με την οποία το σκήνωμα του Αγίου εξέρχεται του κελιού του και τοποθετείται επί του θρόνου που βρίσκεται μπροστά από την πόρτα του κελιού. Στον χώρο αυτό παραμένει για τρεις μέρες. Ακριβώς με την ίδια παράκληση το ιερό σκήνωμα αφού το περιφέρουντρεις φορές στο εσωτερικό του ναού και σταθεί ισάριθμες φορές στις δύο κεντρικές θύρες για αγιασμό των πιστών εισέρχεται και πάλι μέσω της ωραίας πύλης στο κελί του και επανατοποθετείται στη λάρνακά του (μπάσματα).
Κάθε χρόνο, παραμονή της εορτής του Αγίου Σπυρίδωνα, σε όλο το νησί παρασκευάζονται τηγανίτες. Ιδιαίτερα δημοφιλής είναι η τήρηση του εθίμου από τους Κερκυραίους Προσκόπους στο Προσκοπείο (πίσω από τα παλιά Αγγλικά ανάκτορα, νυν Μουσείο Ασιατικής Τέχνης), όπου μοιράζουν δωρεάν χιλιάδες τηγανίτες. Από τους προσκόπους έχουμε και την πρώτη φωτογραφία του εθίμου που χρονολογείται στο έτος 1968 (10.5), ενώ επιβεβαιωμένα το έθιμο τηρούνταν από το 1928. Την ίδια μέραστα σχολείαοι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων φτιάχνουν τηγανίτες στους μαθητές, ενώ ο Οργανισμός Κερκυραϊκών Εκδηλώσεων μαζί με του Οδηγούς παρασκευάζουν τηγανίτες στις δικούς τους χώρους. Παλαιότερα, και για πολλά έτη στην πλατεία, μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα (Πλακάδα τ’ Αγιούγια τους ντόπιους), έκανε το ίδιο και ο Φορέας Κορφιάτικης Έκφρασης. Παράλληλα, σε πάρα πολλά χωριά της κερκυραϊκής υπαίθρου το έθιμο διατηρείται με τη διεξαγωγή γιορτών τηγανίτας από τους κατά τόπους πολιτιστικούς συλλόγους.
Το έθιμο δεν συναντάται μόνο στην πόλη της Κέρκυρας αλλά σε όλο το νησί, και όπου στον κόσμο βρίσκονται Κερκυραίοι και την παραμονή τ’ Αγιού συνηθίζουν να φτιάχνουν τηγανίτες ως μια ένδειξη νοσταλγίας, συνέχισης της παράδοσης και τιμής στον Άγιο (10.4).
Τα τελευταία χρόνια το έθιμο της τηγανίτας τ’ Αγιού έχει γίνει γνωστό σε όλη την Ελλάδα και τον κόσμο και πολλοί τουρίστες επισκέπτονται το νησί για να γευτούν το συγκεκριμένο έδεσμα. Ο γαστρονομικός τουρισμός συνεισφέρει στην οικονομική ανάπτυξη του νησιού, ενώ κερδισμένος βγαίνει και ο πρωτογενής τομέας, αφού μέσω της τηγανίτας το ντόπιο μέλι παίρνει τη θέση που του αξίζει. Οι κερκυραϊκές τηγανίτες κάνουν αισθητή την παρουσία τους στους καταλόγους των εστιατορίων καθώς και στο ελληνικό πρωινό των τουριστικών μονάδων, αφού θεωρείται αναπόσπαστο έδεσμα της τοπικής γαστρονομίας και συνδυάζονται με το ντόπιο μέλι, τα ντόπια τυριά και αλλαντικά.
Το στοιχείο εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2021.
