Lexidromio
Αρχική / Φωνές από τη διασπορά
ΒΓ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Βέρα Γιακουπίδου

ΚαζακστάνΕκπαιδευτικός ελληνικής γλώσσας και μεταφράστρια
«Οι γονείς μου μιλούσαν ποντιακά στο σπίτι, αλλά εκείνα τα χρόνια υπήρχε φόβος.»
ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η Βέρα Γιακουπίδου είναι πτυχιούχος Χημείας κρατικού πανεπιστημίου του Καζακστάν. Έχει παρακολουθήσει πρόγραμμα επιμόρφωσης στη νεοελληνική γλώσσα και έχει διδάξει ελληνικά σε παιδιά και ενηλίκους. Έχει εργαστεί στην Ελληνική Πρεσβεία στο Καζακστάν και εξακολουθεί να αναλαμβάνει μεταφράσεις. Κατά τον χρόνο της συνέντευξης ήταν συνταξιούχος και συνέχιζε να διδάσκει ελληνικά.

01Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για τον εαυτό σας;

Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ που δεχτήκατε να συμμετάσχετε στη συζήτησή μας. Μπορείτε να μου πείτε λίγα λόγια για εσάς;

Βέρα: Τώρα είμαι συνταξιούχος. Στο Καζακστάν οι γυναίκες συνταξιοδοτούνται περίπου στα εξήντα και οι άντρες στα εξήντα πέντε. Στις 26 Ιανουαρίου συμπλήρωσα τα εξήντα τρία και είμαι περίπου δύο χρόνια συνταξιούχος.

Παράλληλα εξακολουθώ να πραγματοποιώ μεταφράσεις, κυρίως πιστοποιητικών. Είχα εργαστεί στην Ελληνική Πρεσβεία και συνεχίζω να ασχολούμαι με αυτό το αντικείμενο.

02Πώς είναι οργανωμένες οι ελληνικές κοινότητες στο Καζακστάν;

Ερευνήτρια: Υπάρχει μία ελληνική κοινότητα ή περισσότερες;

Βέρα: Υπάρχει μια ομοσπονδία που ονομάζεται «Φιλία» και αφορά τόσο το Καζακστάν όσο και το Κιργιστάν.

Υπάρχουν, όμως, και τοπικές κοινότητες σε διαφορετικές πόλεις. Το Καζακστάν έχει πολύ μεγάλη έκταση και οι αποστάσεις είναι τεράστιες. Για παράδειγμα, από το Αλμάτι μέχρι την Αστανά είναι περίπου χίλια χιλιόμετρα.

Γι' αυτό υπάρχουν δεκαέξι ελληνικές κοινότητες σε διαφορετικές πόλεις, σύμφωνα με την εικόνα που έχω.

03Έχετε εικόνα για τον ελληνικό πληθυσμό της περιοχής;

Ερευνήτρια: Πόσοι άνθρωποι ελληνικής καταγωγής ζουν στο Καζακστάν;

Βέρα: Είναι δύσκολο να δώσουμε έναν ακριβή αριθμό.

Μπορώ να σας μιλήσω για το χωριό όπου μένω. Εδώ το σχολείο περιλαμβάνει έντεκα τάξεις στον ίδιο χώρο, με παιδιά διαφορετικών εθνικοτήτων.

Στο σχολείο φοιτούν περίπου δύο χιλιάδες παιδιά και, σύμφωνα με την εκτίμησή μου, γύρω στα μισά έχουν ελληνική καταγωγή. Βέβαια, πολλά προέρχονται από μεικτούς γάμους.

04Παρακολουθούν τα παιδιά μαθήματα ελληνικής γλώσσας;

Ερευνήτρια: Τα παιδιά αυτά διδάσκονται ελληνικά μετά το κανονικό σχολικό πρόγραμμα;

Βέρα: Ναι. Στο χωριό υπάρχουν δύο δασκάλες που εργάζονται στο σχολείο και παράλληλα πραγματοποιούν μαθήματα ελληνικής γλώσσας δύο φορές την εβδομάδα.

Η μία είναι η Ναταλία Τιφαντσίδη, που είναι μαθηματικός, ενώ η δεύτερη είναι εκπαιδευτικός μικρότερων παιδιών.

Στα μαθήματα μπορούν να έρχονται και παιδιά που δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Εδώ ζουν άνθρωποι από πολλές διαφορετικές εθνότητες.

Μερικές φορές ένα παιδί βλέπει τον φίλο του να πηγαίνει στα ελληνικά και θέλει να συμμετάσχει κι εκείνο. Επειδή χρησιμοποιούνται παιχνίδια και ευχάριστες δραστηριότητες, τα μαθήματα είναι διασκεδαστικά.

05Υπάρχουν άλλοι εκπαιδευτικοί ελληνικής γλώσσας;

Ερευνήτρια: Πώς έχει εξελιχθεί η παρουσία εκπαιδευτικών ελληνικής γλώσσας στην περιοχή;

Βέρα: Στο Αλμάτι τα τελευταία χρόνια δεν υπάρχει σταθερά εκπαιδευτικός όπως παλαιότερα.

Η Αναστασία Πιτρίδη δίδασκε για πολλά χρόνια, αλλά τώρα έχει προβλήματα υγείας και έχει μεγαλώσει σε ηλικία.

Δίδασκε επίσης η Ελένη Ταλστόβα, η οποία σταμάτησε λόγω άλλων υποχρεώσεων.

Εγώ συνεχίζω να κάνω μαθήματα στην πόλη.

06Διδάσκετε σε παιδιά ή σε ενηλίκους;

Ερευνήτρια: Εσείς διδάσκετε σε παιδιά ή σε ενήλικους μαθητές;

Βέρα: Έχω διδάξει και σε παιδιά και σε ενηλίκους.

Όταν ξεκίνησα να μαθαίνω ελληνικά, η δασκάλα μας, η Γεωργία Δραγουδάκη, μας ενθάρρυνε ύστερα από περίπου τρεις μήνες να αρχίσουμε κι εμείς να διδάσκουμε μικρά παιδιά.

Τότε είχα αρκετές ομάδες. Σήμερα έχω δύο ομάδες με συνολικά δεκαέξι μαθητές.

Τέσσερις είναι κορίτσια ηλικίας οκτώ έως δώδεκα ετών και οι υπόλοιποι είναι ενήλικοι, περίπου από τριάντα οκτώ έως εξήντα ετών.

Συνήθως κάνω τα μαθήματα χωριστά, αλλά ορισμένες φορές συγκεντρώνω τις ομάδες μαζί, ώστε οι ενήλικοι να ακούνε πώς μιλούν τα παιδιά. Τα παιδιά μαθαίνουν πολύ γρήγορα.

07Διδάσκετε μόνο γλώσσα ή και πολιτιστικά στοιχεία;

Ερευνήτρια: Στα μαθήματα ασχολείστε περισσότερο με τη γλώσσα ή ενσωματώνετε μουσική, χορό και έθιμα;

Βέρα: Το τελευταίο διάστημα ασχολούμαι περισσότερο με τη γλώσσα, αλλά χρησιμοποιώ και τραγούδια.

Προσπαθώ να αξιοποιώ τους τρόπους με τους οποίους δίδασκε η δική μου δασκάλα, ώστε το μάθημα να είναι πιο ευχάριστο, ιδιαίτερα για τους ενηλίκους.

Υπάρχουν επίσης μαθήματα παραδοσιακών χορών. Μια δασκάλα χορού, που είναι και μαθήτριά μου, πραγματοποιεί μαθήματα σε άλλο χώρο. Όταν μπορώ, πηγαίνω να τα παρακολουθήσω.

08Τι είναι σημαντικό να γνωρίσουν τα παιδιά για την Ελλάδα;

Ερευνήτρια: Τι θεωρείτε σημαντικότερο να μάθουν τα παιδιά ελληνικής καταγωγής αλλά και όσα ενδιαφέρονται γενικότερα για την ελληνική γλώσσα;

Βέρα: Πρώτα από όλα τη γλώσσα.

Θα ήθελα όμως να γνωρίσουν και την αρχαία Ελλάδα, ιδιαίτερα τη μυθολογία.

Στο σχολείο τα παιδιά διδάσκονται ήδη ορισμένα στοιχεία μυθολογίας στα ρωσικά. Επομένως, είναι πιο εύκολο να συνδέσουν αυτές τις γνώσεις με τα ελληνικά.

Θα ήθελα επίσης να γνωρίσουν περισσότερες λεπτομέρειες για την ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας, τόσο τον παλαιότερο όσο και τον σύγχρονο.

09Θα ήταν χρήσιμο ένα ψηφιακό πολιτιστικό αλφαβητάρι;

Ερευνήτρια: Σχεδιάζουμε μια ιστοσελίδα με συγκεντρωμένο εκπαιδευτικό υλικό για τον ελληνικό πολιτισμό, όπως παρουσιάσεις μουσείων, εκθέματα και ηλεκτρονικούς συνδέσμους. Θα μπορούσε να σας βοηθήσει;

Βέρα: Ναι, θα ήταν χρήσιμο να έχουμε ένα μέρος όπου να μπορούμε να βρίσκουμε ιδέες για το μάθημα.

Φυσικά, δεν είναι δυνατόν να περιλαμβάνονται όλα τα θέματα, αλλά θα βοηθούσε πολύ τους εκπαιδευτικούς.

Θα ήθελα όμως να υπάρχει διαφορετικό υλικό για παιδιά και διαφορετικό για ενηλίκους.

Στα μικρά παιδιά αρέσουν τα παιδικά τραγούδια, αλλά ένας άνθρωπος σαράντα ετών δεν θέλει απαραίτητα να τραγουδά τα ίδια.

Θα μπορούσαν να υπάρχουν τραγούδια των Χριστουγέννων, ευχές γενεθλίων, χαιρετισμοί και άλλα στοιχεία της καθημερινής ζωής, προσαρμοσμένα στην ηλικία των μαθητών.

10Χρησιμοποιείτε ψηφιακά μέσα στη διδασκαλία;

Ερευνήτρια: Αξιοποιείτε ψηφιακά εργαλεία για την οργάνωση των μαθημάτων;

Βέρα: Έχω δημιουργήσει μια ομάδα στο WhatsApp με τους μαθητές μου.

Εκεί γράφω στα ελληνικά το θέμα του επόμενου μαθήματος. Οι μαθητές προσπαθούν να το κατανοήσουν, το μεταφράζουν και προετοιμάζουν κάποιες ασκήσεις.

Ο χρόνος που έχουμε είναι περιορισμένος, περίπου δύο ώρες, και δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε την αίθουσα για περισσότερο.

Γι' αυτό η προετοιμασία στο σπίτι είναι πολύ χρήσιμη.

11Θα θέλατε να περιλαμβάνεται ποντιακό πολιτιστικό υλικό;

Ερευνήτρια: Πιστεύετε ότι πρέπει να συμπεριληφθούν στοιχεία του ποντιακού πολιτισμού;

Βέρα: Οπωσδήποτε.

Θα ήθελα να υπάρχουν ποντιακά τραγούδια, χοροί, έθιμα και συνταγές.

Υπάρχουν ιδιαίτερες λέξεις και συνήθειες, για παράδειγμα σε γάμους και σε οικογενειακές τελετές, που εκφράζονται διαφορετικά στα ποντιακά.

Όλα αυτά είναι σημαντικά γιατί αποτελούν μέρος της παράδοσής μας.

Οι μεγαλύτεροι άνθρωποι που γνώριζαν αυτές τις συνήθειες έχουν σε πολλές περιπτώσεις φύγει από τη ζωή και οι νεότερες γενιές δεν έχουν τις ίδιες εμπειρίες.

12Πώς διατηρήθηκε η ποντιακή γλώσσα στην οικογένειά σας;

Ερευνήτρια: Πώς διατηρήσατε την ποντιακή γλώσσα στο οικογενειακό σας περιβάλλον;

Βέρα: Εγώ πρόλαβα μόνο μία γιαγιά μου.

Οι δύο παππούδες μου εκτελέστηκαν το 1937, ενώ μία γιαγιά μου είχε πεθάνει το 1941.

Οι γονείς μου μιλούσαν ποντιακά στο σπίτι, αλλά εκείνα τα χρόνια υπήρχε φόβος.

Ο πατέρας μου εξορίστηκε επειδή είχε ελληνική ιθαγένεια.

Εγώ γεννήθηκα στο Καζακστάν. Στο σπίτι άκουγα ποντιακά και τα καταλάβαινα, παρόλο που συνήθως απαντούσα στα ρωσικά.

13Η ποντιακή διάλεκτος βοηθά στην εκμάθηση της νεοελληνικής;

Ερευνήτρια: Βοηθά η γνώση της ποντιακής διαλέκτου στην κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας;

Βέρα: Ναι, βοηθά πολύ.

Όταν διδάσκουμε γραμματικά φαινόμενα, οι μεγαλύτερες μαθήτριες αναγνωρίζουν ορισμένες λέξεις που είχαν ακούσει από τις γιαγιάδες τους.

Μερικές φορές λένε ότι γνωρίζουν μια λέξη αλλά την προφέρουν διαφορετικά στα ποντιακά.

Αυτό μας δίνει την ευκαιρία να συζητήσουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές και να αναδείξουμε τις ελληνικές ρίζες της ποντιακής διαλέκτου.

14Υπάρχουν επιπλέον προτάσεις για την πλατφόρμα;

Ερευνήτρια: Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλατε να συμπεριλάβουμε στο εκπαιδευτικό υλικό;

Βέρα: Αυτή τη στιγμή δεν θυμάμαι όλες τις ιδέες μου. Μπορώ όμως να σας στείλω αργότερα και άλλες προτάσεις.

Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα η ελληνική και η ποντιακή παράδοση, οι ιδιαίτερες λέξεις, τα έθιμα και όλα όσα βοηθούν στη διατήρηση των δεσμών με την Ελλάδα.

15Ποια είναι η εκπαίδευσή σας;

Ερευνήτρια: Θα ήθελα να μου πείτε περισσότερα για τις σπουδές και την επιμόρφωσή σας.

Βέρα: Σπούδασα Χημεία σε κρατικό πανεπιστήμιο του Καζακστάν.

Τα νέα ελληνικά τα έμαθα μέσα από ένα ειδικό πρόγραμμα διάρκειας περίπου εννέα μηνών και οκτακοσίων ωρών.

Η Γεωργία Δραγουδάκη ήρθε στο Καζακστάν για να μας εκπαιδεύσει. Ήμασταν οκτώ άτομα και ο σκοπός ήταν να μάθουμε ελληνικά, ώστε στη συνέχεια να μπορούμε να τα διδάσκουμε.

Χρησιμοποιούσαμε συγκεκριμένα βιβλία και διδακτικά εγχειρίδια.

16Γνωρίζατε νέα ελληνικά πριν από την επιμόρφωση;

Ερευνήτρια: Είχατε γνώσεις της νέας ελληνικής γλώσσας πριν παρακολουθήσετε το πρόγραμμα;

Βέρα: Δεν μιλούσα νέα ελληνικά, αλλά γνώριζα ποντιακά από το σπίτι.

Επειδή ήμουν η μικρότερη στην οικογένεια, καταλάβαινα όσα μου έλεγαν οι δικοί μου, αλλά συνήθως απαντούσα στα ρωσικά.

Αυτή η γνώση με βοήθησε αργότερα να μάθω ελληνικά.

Στην αρχή ήμουν πολύ καλή στη γραμματική, αλλά δυσκολευόμουν να μιλήσω.

Κάποια στιγμή απογοητεύτηκα και σκέφτηκα να σταματήσω το πρόγραμμα. Η δασκάλα μου όμως με ενθάρρυνε και μου πρότεινε να ξεκινήσω να διδάσκω παιδιά.

Είχα τότε περίπου σαράντα μαθητές. Σταδιακά άρχισα να μιλώ με μεγαλύτερη άνεση.

Ήταν δύσκολο επειδή, παρόλο που κάναμε πολλές ώρες ελληνικών, έξω από την τάξη όλοι μιλούσαν ρωσικά.

17Πόσο βοηθούν η μουσική, ο χορός και το θέατρο;

Ερευνήτρια: Άλλοι εκπαιδευτικοί έχουν αναφέρει ότι η μουσική, ο χορός, τα παιχνίδια και το θέατρο βοηθούν στη διδασκαλία. Συμφωνείτε;

Βέρα: Συμφωνώ απόλυτα.

Η αδελφή μου, η οποία ήταν μεγαλύτερή μου και δεν ζει πια, δίδασκε ελληνικά για περίπου είκοσι χρόνια.

Τα πρωινά έκανε μαθήματα γλώσσας και τα Σαββατοκύριακα πήγαινε με τα παιδιά σε άλλον χώρο, όπου τους μάθαινε ποντιακούς και άλλους ελληνικούς χορούς.

Είναι ένας πολύ καλός τρόπος να γνωρίζουν τα παιδιά τη γλώσσα και παράλληλα να συνδέονται με τον πολιτισμό.

18Η τέχνη και η μυθολογία μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεση με την Ελλάδα;

Ερευνήτρια: Θεωρείτε ότι η μουσική, ο χορός, οι τέχνες και η μυθολογία μπορούν να φέρουν τους μαθητές πιο κοντά στην Ελλάδα;

Βέρα: Βεβαίως.

Η μουσική, ο χορός και οι τέχνες είναι σημαντικά μέσα.

Η μυθολογία επίσης μπορεί να βοηθήσει, επειδή τα παιδιά μπορούν να συσχετίσουν όσα ήδη γνωρίζουν από τα μαθήματα του σχολείου τους με τις ελληνικές ιστορίες και λέξεις.

Έτσι κατανοούν ευκολότερα τόσο τη γλώσσα όσο και τον πολιτισμό.

19Επισκέπτεστε συχνά την Ελλάδα;

Ερευνήτρια: Έχετε τη δυνατότητα να επισκέπτεστε την Ελλάδα;

Βέρα: Παλαιότερα πήγαινα σχεδόν κάθε χρόνο.

Ο γιος μου είχε πάει στην Ελλάδα το 2000 για σπουδές και ολοκλήρωσε πανεπιστημιακή εκπαίδευση στον χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.

Η εργασία μου στην Ελληνική Πρεσβεία μού έδινε τη δυνατότητα να ταξιδεύω στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της άδειάς μου.

Σήμερα επισκέπτομαι και την Κύπρο, επειδή ο γιος μου ζει εκεί με την οικογένειά του.

20Θα θέλατε να δείτε και να σχολιάσετε την ιστοσελίδα;

Ερευνήτρια: Όταν ολοκληρωθεί το πρώτο στάδιο της ιστοσελίδας, θα ήθελα να σας τη στείλω για να μου μεταφέρετε τις παρατηρήσεις σας.

Βέρα: Με μεγάλη χαρά. Θα ήθελα να συνεχίσουμε να έχουμε επαφή.

Είναι σημαντικό να γίνονται τέτοιες προσπάθειες και να διατηρούνται οι δεσμοί με την Ελλάδα και με το ποντιακό στοιχείο.

Επίσης, έχω φίλους στην Ελλάδα, ανάμεσά τους και δημοσιογράφους. Ένας φίλος μου ποντιακής καταγωγής έχει γράψει ένα ενδιαφέρον βιογραφικό ή αφηγηματικό κείμενο στα ελληνικά.

Θα μπορούσα να σας το στείλω, ώστε να εξετάσετε αν μπορεί να σας φανεί χρήσιμο.

Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τον χρόνο σας.

Βέρα: Κι εγώ σας ευχαριστώ. Χάρηκα πολύ. Να είστε καλά.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έρευνας «Δημιουργία ψηφιακού πολιτιστικού αλφαβηταρίου» και δημοσιεύεται με τη συναίνεση της συνομιλήτριας.