Η Κατερίνα Αγαπάκη ζει και εργάζεται στο Μόναχο της Γερμανίας, όπου διδάσκει ελληνικά σε μαθητές που φοιτούν σε γερμανικά σχολεία. Διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση, με επαγγελματική δραστηριότητα που ξεκινά από το 1986.
Έχει εργαστεί τόσο σε ελληνικά σχολεία όσο και σε τμήματα μητρικής γλώσσας και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνιακή διδασκαλία, στη σχέση γλώσσας και πολιτισμού και στη σύνδεση των μαθητών με το πολιτιστικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.
01Πού ζείτε και σε ποιο εκπαιδευτικό πλαίσιο εργάζεστε;
Ερευνήτρια: Θα ήθελα να μου πείτε πού ζείτε και σε ποιο εκπαιδευτικό πλαίσιο εργάζεστε.
Κατερίνα: Ζω στο Μόναχο και διδάσκω ελληνικά σε παιδιά που φοιτούν σε γερμανικά σχολεία.
Πρόκειται ουσιαστικά για τμήματα μητρικής γλώσσας. Έχω μια σχέση εργασίας με το γερμανικό κράτος, η οποία προέρχεται από παλαιότερο καθεστώς υποστήριξης των παιδιών μεταναστευτικής καταγωγής.
Αυτή η υποστήριξη δεν παρέχεται πλέον με τον ίδιο τρόπο. Γι' αυτό και αρκετά τμήματα ελληνικής γλώσσας λειτουργούν σήμερα σε ιδιωτική βάση ή με διαφορετικές οργανωτικές ρυθμίσεις.
Προσωπικά συνεχίζω να εργάζομαι σε γερμανικό Γυμνάσιο, όπου διδάσκω ελληνικά κάθε Παρασκευή απόγευμα.
Είμαστε δύο εκπαιδευτικοί που εξακολουθούμε να εργαζόμαστε με αυτό το καθεστώς. Όταν συνταξιοδοτηθούμε, δεν προβλέπεται να αναπληρωθούν οι θέσεις μας.
02Πώς έχουν αλλάξει οι συνθήκες διδασκαλίας;
Ερευνήτρια: Πώς έχει διαφοροποιηθεί η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας όλα αυτά τα χρόνια; Υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για την παρουσίαση πολιτιστικών στοιχείων;
Κατερίνα: Παλαιότερα διαθέταμε πολύ περισσότερο διδακτικό χρόνο.
Τα πρώτα χρόνια είχαμε περίπου πέντε ώρες μαθήματος. Έτσι μπορούσαμε να ασχοληθούμε όχι μόνο με τη γλώσσα αλλά και με την ελληνική ιστορία, τη λαογραφία και διάφορα επίκαιρα θέματα.
Ακόμη και στα τμήματα ελληνικής γλώσσας υπήρχαν περίπου τέσσερις ώρες διδασκαλίας.
Σήμερα, όμως, ο διαθέσιμος χρόνος έχει μειωθεί σημαντικά. Παρόλο που η σύμβασή μου προβλέπει περισσότερες ώρες, στην πράξη πραγματοποιώ δύο διδακτικές ώρες την Παρασκευή το απόγευμα.
Αυτό περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Παρ' όλα αυτά, προσπαθώ να ενσωματώνω στο μάθημα στοιχεία του πολιτισμού και της επικαιρότητας.
03Ποιοι μαθητές παρακολουθούν τα μαθήματά σας;
Ερευνήτρια: Οι μαθητές σας είναι κυρίως παιδιά ελληνικής καταγωγής δεύτερης και τρίτης γενιάς;
Κατερίνα: Ναι, κυρίως δεύτερης και τρίτης γενιάς.
Μάλιστα, έχω φτάσει στο σημείο να διδάσκω παιδιά των οποίων οι γονείς ήταν παλαιότερα μαθητές μου.
Μετά το 2010 υπήρξε και ένα νέο κύμα Ελλήνων μεταναστών προς τη Γερμανία. Κάποιες από αυτές τις οικογένειες επέλεξαν να στείλουν τα παιδιά τους σε γερμανικά ή άλλα διεθνή σχολεία, ενώ ορισμένα παρακολουθούν παράλληλα τμήματα ελληνικής γλώσσας.
Στο Μόναχο λειτουργούν και αμιγώς ελληνικά σχολεία.
Υπάρχουν, όμως, και συμπληρωματικά τμήματα, τα οποία πραγματοποιούνται εκτός του κανονικού σχολικού προγράμματος, για παράδειγμα τα Σάββατα.
Το επίπεδο των μαθητών διαφέρει αρκετά. Για παιδιά που έχουν ήδη διδαχθεί ελληνικά στο Δημοτικό, ορισμένα τμήματα μπορεί να φαίνονται υπερβολικά εύκολα. Γι' αυτό συχνά παραμένουν περισσότερο οι μικρότεροι μαθητές.
04Δίνετε μεγαλύτερη έμφαση στη γραμματική ή στον πολιτισμό;
Ερευνήτρια: Όταν διδάσκετε ελληνικά, αξιοποιείτε περισσότερο τη γραμματική ή πολιτιστικά στοιχεία, όπως η μουσική, οι παραδόσεις και τα έθιμα;
Κατερίνα: Δεν δίνω τόσο μεγάλη βαρύτητα στη γραμματική.
Φυσικά, διδάσκουμε και γραμματικά φαινόμενα, αλλά για εμένα είναι σημαντικότερο το επικοινωνιακό στοιχείο της γλώσσας.
Προσπαθώ να συνδέω τη διδασκαλία με στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και με το περιβάλλον στο οποίο ζουν τα παιδιά.
Στο Μόναχο αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς υπάρχουν πολλά στοιχεία που συνδέονται ιστορικά με την Ελλάδα. Η πόλη έχει χαρακτηριστεί και ως «Αθήνα του Ίζαρ».
Πηγαίνω με τα παιδιά σε πλατείες, εκκλησίες και μουσεία όπου υπάρχουν ελληνικές επιγραφές ή στοιχεία σχετικά με την ελληνική ιστορία.
Επίσης, αξιοποιώ τον φιλελληνισμό και τις σχέσεις της Ελλάδας με τη Βαυαρία, ιδιαίτερα μέσα από τις προσωπικότητες του Όθωνα και του Λουδοβίκου.
Θεωρώ ότι τα παιδιά κατανοούν καλύτερα τον ελληνικό πολιτισμό μέσα από αυτές τις συνδέσεις, παρά μέσα από την αποστήθιση ιστορικών γεγονότων.
05Είναι σημαντική η σύγκριση των πολιτισμών;
Ερευνήτρια: Θεωρείτε σημαντική τη σύνδεση του ελληνικού πολιτισμού με τον πολιτισμό της χώρας στην οποία μεγαλώνουν οι μαθητές;
Κατερίνα: Βεβαίως.
Όταν διδάσκουμε ελληνικά έθιμα και παραδόσεις, μπορούμε να αναζητούμε αντίστοιχα στοιχεία της χώρας στην οποία ζουν οι μαθητές.
Για παράδειγμα, μπορούμε να παρουσιάσουμε τα ελληνικά αποκριάτικα έθιμα και να τα συγκρίνουμε με τις αντίστοιχες γερμανικές παραδόσεις.
Με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά μπορούν να συνδέσουν τις πληροφορίες με προσωπικές εμπειρίες.
Θεωρώ επίσης σημαντικό να γνωρίζουν την επίδραση της ελληνικής γλώσσας σε άλλες γλώσσες και πολιτισμούς.
Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν τα ελληνικά απλώς ως μια ακόμη ξένη γλώσσα που μαθαίνουν επειδή τη μιλούν οι γονείς τους. Η ελληνική γλώσσα έχει ιδιαίτερη ιστορική και πολιτισμική σημασία.
06Πώς αξιοποιείτε την αρχαία ελληνική γλώσσα και τη μυθολογία;
Ερευνήτρια: Υπάρχουν μαθητές που ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την αρχαία ελληνική γλώσσα και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό;
Κατερίνα: Ναι. Υπάρχουν μαθητές που φοιτούν σε γερμανικά σχολεία ανθρωπιστικής κατεύθυνσης και διδάσκονται αρχαία ελληνικά στις μεγαλύτερες τάξεις.
Αυτά τα παιδιά έχουν συχνά μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη γλώσσα και την ιστορική της εξέλιξη.
Επίσης, αξιοποιώ τη διδασκαλία των λατινικών για να αναφερθώ στην ελληνική μυθολογία και στην επίδρασή της στον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Η μυθολογία ενδιαφέρει τα παιδιά όλων των ηλικιών, ακόμη και τους μεγαλύτερους μαθητές.
07Βοηθά το ελληνικό τραγούδι στη διδασκαλία;
Ερευνήτρια: Πιστεύετε ότι η μουσική και το ελληνικό τραγούδι μπορούν να βοηθήσουν στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας;
Κατερίνα: Φυσικά. Προσωπικά χρησιμοποιώ πολύ το τραγούδι.
Υπάρχει εκπαιδευτικό υλικό που είχε εκδοθεί παλαιότερα από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και αξιοποιούσε τραγούδια για διδακτικούς σκοπούς.
Μέσα από αυτά μπορούμε να διδάξουμε γραμματικά φαινόμενα, λεξιλόγιο και πολιτιστικά στοιχεία.
Χρησιμοποιώ επίσης γνωστά ελληνικά τραγούδια που θεωρώ ότι είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι νεότερες γενιές.
Τα παιδιά συμμετέχουν ευχάριστα και δείχνουν ενδιαφέρον.
Θεωρώ ότι ανάλογο υλικό θα ήταν χρήσιμο και σε μια ψηφιακή εκπαιδευτική πλατφόρμα.
08Πώς σας φαίνεται η συγκέντρωση ελληνικού πολιτιστικού υλικού;
Ερευνήτρια: Σχεδιάζουμε ένα ψηφιακό πολιτιστικό αλφαβητάρι με ιστορία, παραδόσεις, λαογραφία, τέχνη και σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Πώς σας φαίνεται αυτή η προσέγγιση;
Κατερίνα: Θεωρώ σημαντικό να υπάρχει συγκεντρωμένο υλικό.
Πρέπει να παρουσιάζουμε όχι μόνο την αρχαία Ελλάδα αλλά και τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
Θα ήταν ενδιαφέρον να συμπεριληφθούν σημαντικοί Έλληνες που διακρίθηκαν στο εξωτερικό, ειδικά όσοι συνδέονται με τις περιοχές όπου ζουν οι μαθητές.
Εδώ στο Μόναχο έχουμε το παράδειγμα του Νικολάου Γύζη, ο οποίος συνδέθηκε με τη Σχολή Καλών Τεχνών της πόλης.
Είναι σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν τέτοιες προσωπικότητες.
Αντίστοιχα, θα πρέπει να γνωρίζουν Έλληνες λογοτέχνες, ποιητές και καλλιτέχνες, όπως τον Καζαντζάκη, αλλά και τους Έλληνες νομπελίστες.
Πολλές φορές δεν έχουν ακούσει καν τα ονόματά τους.
Προσπαθώ, λοιπόν, ακόμη και μέσα στις περιορισμένες διδακτικές ώρες, να τους παρουσιάζω τέτοια στοιχεία μέσα από κείμενα και δραστηριότητες.
Δεν πρέπει να εστιάζουμε αποκλειστικά στο παρελθόν. Χρειάζεται να συνδέουμε τον ελληνικό πολιτισμό και με το παρόν.
09Θα ήταν χρήσιμη η παρουσίαση της ετυμολογίας;
Ερευνήτρια: Θεωρείτε σημαντικό το ψηφιακό εργαλείο να περιλαμβάνει πληροφορίες για την ετυμολογία και την ιστορική εξέλιξη των ελληνικών λέξεων;
Κατερίνα: Βεβαίως.
Η ετυμολογία είναι ιδιαίτερα σημαντική, κυρίως όταν συνδέεται με τη γλώσσα του σχολείου των παιδιών ή με άλλες γλώσσες που γνωρίζουν.
Έτσι μπορούν να κατανοήσουν την ιστορική εξέλιξη των ελληνικών λέξεων και την επίδραση της ελληνικής γλώσσας σε άλλες γλώσσες.
10Ποιες ελλείψεις υπάρχουν στο εκπαιδευτικό υλικό;
Ερευνήτρια: Με βάση την εμπειρία σας, ποια είναι τα σημαντικότερα κενά στο διαθέσιμο εκπαιδευτικό υλικό;
Κατερίνα: Πιστεύω ότι χρειάζεται περισσότερο συστηματοποιημένο υλικό.
Οι εκπαιδευτικοί προσπαθούμε πολλές φορές να δημιουργήσουμε μόνοι μας το υλικό που χρειαζόμαστε.
Όταν ξεκίνησα, το 1986, δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα. Έπρεπε να σχεδιάζουμε μόνοι μας τις δραστηριότητες.
Σήμερα βέβαια υπάρχει αξιόλογο υλικό, αλλά πιστεύω ότι ο εμπλουτισμός του είναι πάντοτε χρήσιμος.
Έχω αξιοποιήσει και υλικό του Ε.ΔΙΑ.Μ.ΜΕ., που θεωρώ αξιόλογο, αλλά μερικές φορές τα κείμενα είναι εκτενή.
Χρειαζόμαστε πιο σύντομο και περιεκτικό περιεχόμενο.
Δεν διαθέτουμε αρκετό χρόνο για να αναζητούμε μέσα σε μεγάλες παραγράφους ποια πληροφορία θα δώσουμε στα παιδιά.
11Τι χαρακτηριστικά πρέπει να έχει το ψηφιακό υλικό;
Ερευνήτρια: Θα προτείνατε ένα εργαλείο με σύντομα κείμενα, εικόνες και διαδραστικό περιεχόμενο;
Κατερίνα: Ακριβώς.
Στα περισσότερα τμήματα ελληνικής γλώσσας ο διδακτικός χρόνος είναι πολύ περιορισμένος. Κάποιες φορές διαθέτουμε μόλις μιάμιση ώρα.
Γι' αυτό το υλικό πρέπει να είναι σύντομο, περιεκτικό και ουσιαστικό.
Θα ήταν χρήσιμο να περιλαμβάνει φωτογραφίες, διαδραστικά στοιχεία και πληροφορίες που εντυπώνονται εύκολα στους μαθητές.
Δεν χρειάζεται να εξαντλούμε κάθε θέμα.
Πρέπει να δίνουμε στα παιδιά το έναυσμα να ενδιαφερθούν και να αναζητήσουν μόνα τους περισσότερες πληροφορίες.
12Είναι χρήσιμη μια ψηφιακή πλατφόρμα σε σύγκριση με τα βιβλία;
Ερευνήτρια: Πιστεύετε ότι μια ιστοσελίδα θα μπορούσε να διευκολύνει περισσότερο τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς;
Κατερίνα: Θεωρώ ότι μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.
Τα παιδιά σήμερα είναι εξοικειωμένα με την τεχνολογία και με την αναζήτηση πληροφοριών στο Διαδίκτυο.
Επομένως, μια καλά οργανωμένη ιστοσελίδα μπορεί να βοηθήσει στη διδασκαλία.
Θεωρώ επίσης σημαντικό να μην παραμένει το υλικό στατικό. Να μπορεί να εμπλουτίζεται και να εξελίσσεται συνεχώς.
Ο ελληνικός πολιτισμός περιλαμβάνει τόσα πολλά θέματα, ώστε δεν είναι δυνατόν να παρουσιαστούν όλα σε μία προσπάθεια.
Μπορεί όμως να δημιουργηθεί μια οργανωμένη βάση που θα εμπλουτίζεται σταδιακά.
13Ποιες θεματικές ενότητες προτείνετε;
Ερευνήτρια: Υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που θα θέλατε να συμπεριληφθούν στο ψηφιακό πολιτιστικό αλφαβητάρι;
Κατερίνα: Θα πρότεινα να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε στοιχεία που συνδέονται με την καθημερινή ζωή και τις εμπειρίες των μαθητών.
Σημαντικά θέματα είναι οι ελληνικές παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα, η μουσική, η μυθολογία, η ετυμολογία και η ιστορία της γλώσσας.
Επίσης, σημαντικές προσωπικότητες, όπως συγγραφείς, ποιητές, ζωγράφοι και άλλοι καλλιτέχνες, ειδικά όταν έχουν σχέση με τη χώρα στην οποία ζουν τα παιδιά.
Δεν πρέπει να παραλείπεται ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός.
Θα ήταν πολύ χρήσιμα σύντομα κείμενα, εικόνες, τραγούδια και ηλεκτρονικοί σύνδεσμοι για περαιτέρω διερεύνηση.
14Θα διευκόλυνε η συγκέντρωση υλικού για μουσεία και πολιτιστικούς χώρους;
Ερευνήτρια: Προσπαθούμε να εντάξουμε πληροφορίες για ελληνικά μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία, συνταγές και ψηφιακές περιηγήσεις. Θα βοηθούσε αυτή η οργάνωση;
Κατερίνα: Ναι, πολύ.
Είναι σημαντικό ο εκπαιδευτικός να μπορεί να βρίσκει συγκεντρωμένες τις πληροφορίες που χρειάζεται, χωρίς να αφιερώνει υπερβολικό χρόνο στην αναζήτηση.
Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υπάρχει μια σύντομη παρουσίαση του Μουσείου της Ακρόπολης και από εκεί σύνδεσμοι για ψηφιακή περιήγηση ή περισσότερες πληροφορίες.
Το ίδιο ισχύει και για θέματα ιστορίας, λαογραφίας, παραδόσεων, μουσικής και τέχνης.
Μια τέτοια οργάνωση μπορεί να βοηθήσει τόσο τους εκπαιδευτικούς όσο και τους μαθητές.
15Θα θέλατε να αξιολογήσετε την πρώτη έκδοση της ιστοσελίδας;
Ερευνήτρια: Όταν ολοκληρωθεί η πρώτη φάση της ιστοσελίδας, θα θέλατε να τη δείτε και να μας μεταφέρετε τις παρατηρήσεις σας;
Κατερίνα: Βεβαίως. Θα ήθελα να δω πώς έχει οργανωθεί το υλικό.
Πιστεύω ότι, όταν κάποιος βλέπει την ιστοσελίδα, μπορεί να σκεφτεί και άλλες ιδέες, να προτείνει αλλαγές και να επισημάνει τι θα μπορούσε να προστεθεί.
Θεωρώ πολύ ενδιαφέρουσα αυτή την προσπάθεια συγκέντρωσης εκπαιδευτικού και πολιτιστικού υλικού σε μια ενιαία πλατφόρμα.
Η διδασκαλία των ελληνικών στο εξωτερικό έχει πολλές απαιτήσεις, κυρίως επειδή ο χρόνος είναι περιορισμένος και οι μαθητές έχουν διαφορετικά επίπεδα γλωσσομάθειας.
Παράλληλα, προσπαθούμε να μεταδώσουμε όχι μόνο τη γλώσσα αλλά και τον ελληνικό πολιτισμό, ώστε τα παιδιά να διατηρήσουν μια ουσιαστική σχέση με την ελληνική τους καταγωγή.
Εγώ συνεχίζω επίσης να ασχολούμαι με την πιστοποίηση της ελληνομάθειας ως εξετάστρια και με την προετοιμασία μαθητών για τις σχετικές εξετάσεις.
Γνωρίζω, επομένως, πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει κατάλληλο, οργανωμένο και εύχρηστο υλικό.
Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τον χρόνο σας και για τις πληροφορίες που μας δώσατε.
Κατερίνα: Κι εγώ σας ευχαριστώ. Θα περιμένω να δω την ιστοσελίδα και ελπίζω να μπορέσω να σας δώσω και κάποιες επιπλέον ιδέες. Καλή συνέχεια στην προσπάθειά σας.
Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έρευνας «Δημιουργία ψηφιακού πολιτιστικού αλφαβηταρίου» και δημοσιεύεται με τη συναίνεση της συνομιλήτριας.