Περιγραφή
Η ποιμενική ζωή στον Ψηλορείτη ή βοσκική, ως όρος προερχόμενος από τους ίδιους τους βοσκούς/σημερινούς κτηνοτρόφους της περιοχής, προσδιορίζει ένα ευρύ πλαίσιο αποτελούμενο από στοιχεία αυτοοργάνωσης και εθιμικού δικαίου, τελετουργίες και «τροπάρια» (συγκεκριμένες φράσεις και επιτελέσεις), τεχνικές και πρακτικές, οι οποίες έχουν διαμορφώσει διαχρονικά ένα σύνολο πολιτισμικών δεδομένων που συν-δημιουργούν τον κόσμο του βοσκού και τη ζωή του σημερινού κτηνοτρόφου.
Το γεωγραφικό εύρος των ποιμενικών κοινοτήτων του Ψηλορείτη σχηματικά αποτυπώνεται σε τρεις ζώνες: Βόρεια Κορυφογραμμή – Ψηλά χωριά, Νότια Κορυφογραμμή και ζώνη των χαμηλών ή κάτω χωριών του Ψηλορείτη (Τσαντηρόπουλος Α., Ερευνητικό πρόγραμμα IDaology, 2019), που με τα ειδικά τους χαρακτηριστικά διαμορφώνουν και τον τρόπο που αναπτύσσεται η κτηνοτροφία σε σχέση με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
Η ποιμενική ζωή στον Ψηλορείτη αποτελεί τον συνδυασμό στοιχείων που συνθέτουν τόσο την κτηνοτροφική δραστηριότητα, όσο και την κουλτούρα που αναπτύσσεται στις ποιμενικές κοινότητες και έχει διαχρονικά καθοριστική επίδραση στο σύστημα αξιών, την οικονομική δομή, την κοινωνική οργάνωση, τη συνοχή καθώς και τον πολιτισμικό χαρακτήρα των ορεινών κοινοτήτων που περιβάλλουν το βουνό της Ίδης.
Οι κύριοι φορείς του στοιχείου είναι οι βοσκοί του Ψηλορείτη και οι οικογένειές τους, οι πολιτισμικές πρακτικές των οποίων έχουν διαμορφώσει τη φυσιογνωμία και τον χαρακτήρα της περιοχής με ενεργό αποτύπωμα στον χρόνο και τον τόπο.
Με το παρόν στοιχείο συνδέονται και σχετίζονται άμεσα οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης της περιοχής και συγκεκριμένα οι Δήμοι Ανωγείων, Αμαρίου, Μυλοποτάμου, Μαλεβιζίου, Φαιστού και Γόρτυνας, στην επικράτεια των οποίων δραστηριοποιείται κατά βάση ο βοσκός του Ψηλορείτη. Η αρχική πρωτοβουλία ξεκίνησε από τον Δήμο Ανωγείων, ο οποίος ως μέλος του δικτύου δήμων Ψηλορείτη εισηγήθηκε τη δημιουργία-σύνταξη πρότασης για το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας σε συνεργασία με την τοπική ΑΜΚΕ Πολιτιστικής διαχείρισης Androidus Project Tank.
Εξίσου βασικοί φορείς που σχετίζονται με το στοιχείο ως ενεργά δίκτυα και συλλογικά όργανα της κτηνοτροφίας της περιοχής του Ψηλορείτη είναι ο Κτηνοτροφικός Σύλλογος Αμαρίου, ο Κτηνοτροφικός Σύλλογος Ανωγείων και Κτηνοτροφικός Σύλλογος Μυλοποτάμου. Επίσης, ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Μυλοποτάμου με έδρα το Πέραμα του Δήμου Μυλοποτάμου και ο υπό σύσταση νέος Αγροτοκτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Ανωγείων αποτελούν δύο σημαντικά όργανα σχετιζόμενα άμεσα με την πρωτογενή παραγωγή της κτηνοτροφίας και συμβάλλουν στη διαφύλαξη του στοιχείου.
Το στοιχείο εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2021.
