Lexidromio
Αρχική / Φωνές από τη διασπορά
ΝΓ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Νίκος Γραϊκός

Γαλλία · ΠαρίσιΕκπαιδευτικός της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας
«Δεν υπάρχει γλωσσική διδασκαλία χωρίς διδασκαλία πολιτιστικών στοιχείων.»
ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο Νίκος Γραϊκός είναι απόφοιτος του Τμήματος Γαλλικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Διδακτική των Ξένων Γλωσσών. Διδάσκει την ελληνική ως ξένη γλώσσα από το 1982 και ζει στη Γαλλία εδώ και περίπου σαράντα χρόνια, σύμφωνα με την αρχική καταγραφή.

Έχει εργαστεί με ενήλικους γαλλόφωνους μαθητές στο Παρίσι, έχει διδάξει σε πανεπιστημιακό περιβάλλον και έχει δραστηριοποιηθεί επί περίπου είκοσι πέντε χρόνια στον πολιτιστικό σύλλογο «Φωνή – Γραφή», στον οποίο υπήρξε συντονιστής παιδαγωγικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Όπως αναφέρεται στο αρχικό κείμενο, όταν αποχώρησε από τον σύλλογο το 2020, λειτουργούσαν τμήματα ελληνικών με 260 εγγεγραμμένους μαθητές, ενώ ο σύλλογος αριθμούσε περίπου 450 μέλη.

Έχει επίσης συμμετάσχει σε θερινά μαθήματα ελληνικών για Γάλλους στην Ελλάδα και σε σεμινάρια επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, με αντικείμενο μεταξύ άλλων τη χρήση θεατρικών τεχνικών στη διδασκαλία ξένων γλωσσών.

01Έχετε κάποια εικόνα για τους ομογενείς της Γαλλίας;

Ερευνήτρια: Έχετε κάποια εικόνα για τους ομογενείς που ζουν στη Γαλλία;

Νίκος: Συμμετείχα για πολλά χρόνια στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Κοινότητας Παρισιού και, επομένως, έχω εικόνα τόσο των γλωσσικών αναγκών όσο και των γλωσσικών στόχων των μελών της παροικίας.

Ένα ζήτημα που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι η διάκριση ανάμεσα στους ομογενείς και στους αποδήμους. Στην Ελληνική Κοινότητα Παρισιού συμμετέχουν Έλληνες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα, αλλά και Έλληνες δεύτερης ή τρίτης γενιάς που γεννήθηκαν στη Γαλλία.

Κάποιοι από αυτούς θεωρούν τον εαυτό τους ελληνικής καταγωγής, παρόλο που οι γονείς ή οι παππούδες τους δεν είχαν απαραίτητα ελληνική υπηκοότητα ή δεν είχαν ζήσει στην Ελλάδα. Υπάρχουν, για παράδειγμα, οικογένειες με καταγωγή από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη, οι οποίες εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία ύστερα από τις ιστορικές ανακατατάξεις του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα.

Επομένως, τίθεται ένα σημαντικό ερώτημα σχετικά με την ελληνική ταυτότητα: ποιοι θεωρούν τον εαυτό τους Έλληνα, ποιοι γνωρίζουν ελληνικά και ποιοι επιθυμούν να μάθουν τη γλώσσα, παρόλο που δεν είχαν την ευκαιρία να την διδαχθούν σε μικρότερη ηλικία;

Μάλιστα, υπάρχουν άνθρωποι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο στα γαλλικά, οι οποίοι αποφασίζουν σε μεγαλύτερη ηλικία να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν ελληνικά. Οι γλωσσικές ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με την οικογενειακή ιστορία, αλλά και ανάλογα με το αν και οι δύο γονείς έχουν ελληνική καταγωγή ή μόνο ο ένας.

02Υπάρχουν ελληνικά σχολεία στο Παρίσι;

Ερευνήτρια: Υπάρχουν στο Παρίσι ελληνικά σχολεία;

Νίκος: Δεν υπάρχουν ελληνικά σχολεία με την έννοια ενός πλήρους ημερήσιου εκπαιδευτικού προγράμματος. Υπάρχουν κυρίως τμήματα ελληνικής γλώσσας που απευθύνονται σε παιδιά της παροικίας.

Ένα από τα προβλήματα είναι η μείωση του αριθμού των εκπαιδευτικών που αποσπώνται από την ελληνική δημόσια εκπαίδευση. Αυτό δυσκολεύει τη συγκρότηση και τη λειτουργία των τμημάτων.

Υπάρχουν επίσης οργανωτικά προβλήματα σχετικά με τα ωράρια των εκπαιδευτικών και τις ημέρες διεξαγωγής των μαθημάτων.

Για τους ενήλικους υπάρχουν μαθήματα που υποστηρίζονται διοικητικά από την Ελληνική Κοινότητα, καθώς και μαθήματα σε πανεπιστήμια, πολιτιστικούς συλλόγους και άλλους εκπαιδευτικούς φορείς.

03Υπάρχουν πανεπιστημιακά τμήματα ελληνικών σπουδών;

Ερευνήτρια: Υπάρχει σχετικό Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας σε πανεπιστήμια του Παρισιού;

Νίκος: Υπάρχουν ή υπήρξαν δυνατότητες σπουδών νεοελληνικής γλώσσας και ελληνικών σπουδών στη Σορβόννη, στο INALCO, δηλαδή στο Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών, και στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ.

Υπήρχαν επίσης μαθήματα επιλογής σε φιλολογικά προγράμματα, όπως και μαθήματα ελληνικών σε προγράμματα εφαρμοσμένων ξένων γλωσσών, με έμφαση σε εξειδικευμένο λεξιλόγιο, για παράδειγμα οικονομικό ή νομικό.

Το πρόβλημα είναι ότι ο περιορισμένος αριθμός φοιτητών μπορεί να οδηγήσει στη συρρίκνωση ή στην κατάργηση μαθημάτων και θέσεων διδασκαλίας.

04Ποια κενά υπάρχουν στη μετάδοση του ελληνικού πολιτισμού;

Ερευνήτρια: Με βάση την εμπειρία σας, ποια κενά εντοπίζετε στη διδασκαλία και τη μετάδοση του ελληνικού πολιτισμού; Τι θα έπρεπε να διδάσκεται περισσότερο;

Νίκος: Δεν υπάρχει γλωσσική διδασκαλία χωρίς διδασκαλία πολιτιστικών στοιχείων.

Πρέπει να κατανοήσουμε ότι υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής και της γαλλικής κοινωνίας. Για παράδειγμα, υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις σχετικά με τις προσωπικές ερωτήσεις, με τον τρόπο αντιμετώπισης του χρόνου και με τις κοινωνικές συμπεριφορές.

Αυτές οι διαφορές αποτυπώνονται μέσα στη γλώσσα.

Ένα ακόμη σημαντικό κενό αφορά τις ιστορικές γνώσεις που απαιτούνται για την κατανόηση της ελληνικής λογοτεχνίας, του κινηματογράφου και των τραγουδιών. Ένας Γάλλος μαθητής μπορεί να διαβάζει ένα λογοτεχνικό κείμενο ή να παρακολουθεί μια ελληνική ταινία χωρίς να γνωρίζει τα ιστορικά γεγονότα και τα πολιτισμικά συμφραζόμενα στα οποία αναφέρεται.

Επίσης, χρειάζεται να εξηγούνται οι ιδιαίτερες σχέσεις ανάμεσα στο ελληνικό κράτος, στον ελληνισμό, στη θρησκεία και στην κοινωνία. Για παράδειγμα, το ζήτημα του διαχωρισμού κράτους και Εκκλησίας αντιμετωπίζεται διαφορετικά στη Γαλλία και στην Ελλάδα.

Ακόμη και σε ποιήματα του Ρίτσου ή του Βάρναλη συναντούμε αναφορές στη χριστιανική παράδοση, στον Χριστό και στην Παναγία. Αυτές οι αναφορές δεν μπορούν να γίνουν πλήρως κατανοητές χωρίς γνώση του κοινωνικού και ιστορικού πλαισίου.

Υπάρχουν, επιπλέον, διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και παρουσιάζεται ένα θέμα στα δύο εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Στη Γαλλία δίνεται ιδιαίτερη σημασία σε ορισμένες μορφές συνθετικής και συστηματικής παρουσίασης, ενώ στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη δική μου εμπειρία, συναντούμε συχνά περισσότερο συναισθηματικές ή ενορατικές προσεγγίσεις.

Στη γαλλική κοινωνία, επίσης, η καθημερινή επαφή με τις ξένες γλώσσες ήταν ιστορικά πιο περιορισμένη, καθώς συνηθιζόταν η μεταγλώττιση ξένων ταινιών και τηλεοπτικών αποσπασμάτων. Αντίθετα, στην Ελλάδα υπάρχει μεγαλύτερη εξοικείωση με την ακρόαση ξένων γλωσσών.

Ωστόσο, έχω παρατηρήσει ότι ορισμένοι Γάλλοι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο αντιμετωπίζουν την εκμάθηση των ελληνικών ως επιστροφή στις πολιτισμικές τους ρίζες.

Για όλους αυτούς τους λόγους θεωρώ πολύτιμη τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού εργαλείου που θα διευκολύνει τη γνωριμία των μαθητών με τον ελληνικό πολιτισμό.

05Τι περιεχόμενο θα ήταν χρήσιμο για τους ενήλικους μαθητές;

Ερευνήτρια: Τι θα θέλατε να περιλαμβάνει το ψηφιακό πολιτιστικό υλικό;

Νίκος: Επειδή διδάσκω κυρίως ενήλικους Γάλλους, θα ήθελα το εκπαιδευτικό υλικό να βοηθά στη δημιουργία και στην ανάπτυξη δεσμών με την Ελλάδα.

Υπάρχουν μαθητές που ξεκινούν να μαθαίνουν ελληνικά έπειτα από μια επίσκεψη στην Ελλάδα, με μεγάλο ενθουσιασμό. Μερικοί διακόπτουν τα μαθήματα όταν θεωρήσουν ότι έχουν αποκτήσει τις γλωσσικές γνώσεις που χρειάζονται.

Άλλοι, όμως, συνεχίζουν για πολλά χρόνια, επειδή παράλληλα συμμετέχουν σε πολιτιστικές δραστηριότητες και ταξίδια που διοργανώνονται από τους συλλόγους.

Έχουμε οργανώσει επισκέψεις σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όπως στο Κιλκίς, στην Έδεσσα, στα Μετέωρα και στα Ιωάννινα, όπου πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με τοπικούς πολιτιστικούς φορείς.

Μέσα από αυτές τις επισκέψεις είναι δυνατόν να συνδεθεί η διδασκαλία της γλώσσας με τη λογοτεχνία, την ιστορία και τη γεωγραφία.

Για παράδειγμα, κατά την επίσκεψη στη Νάξο μπορούν να αξιοποιηθούν λογοτεχνικές αναφορές στον Νίκο Καζαντζάκη και στη Μέλπω Αξιώτη.

Ένα άλλο ενδιαφέρον ταξίδι του συλλόγου «Φωνή – Γραφή» πραγματοποιήθηκε στη Μικρά Ασία. Εκεί, μαθητές ελληνικής γλώσσας συνομίλησαν στα ελληνικά με ανθρώπους που διατηρούσαν μνήμες και γλωσσικές αναφορές στην Κρήτη.

Η ελληνική γλώσσα χρησιμοποιείται ακόμη και ως μέσο επικοινωνίας από ανθρώπους που εργάζονται στον τουρισμό ή συνεργάζονται με αλλόγλωσσους κατοίκους της Ελλάδας.

Επιπλέον, ένα μέρος των μαθητών μου —περίπου το 30%, σύμφωνα με την εκτίμησή μου— είναι εκπαιδευτικοί κλασικών γραμμάτων, αρχαίων ελληνικών ή λατινικών. Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να γνωρίσουν την ιστορική εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας.

06Ποιες παιδαγωγικές προσεγγίσεις προτείνετε;

Ερευνήτρια: Υπάρχει κάτι άλλο που θα προτείνατε να συμπεριλάβουμε στο εκπαιδευτικό υλικό;

Νίκος: Θα ήταν χρήσιμο να ληφθούν υπόψη και οι παιδαγωγικές συνήθειες των μαθητών, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουν ένα θέμα και μεταβαίνουν από τη μία ενότητα στην άλλη.

Επειδή πολλοί μαθητές είναι κλασικοί φιλόλογοι, παρατηρείται κάποιες φορές δυσκολία μετάβασης από την παραδοσιακή φιλολογική προσέγγιση στη σύγχρονη επικοινωνιακή διδασκαλία των ξένων γλωσσών.

Ένας από τους δικούς μου στόχους ήταν η απομάκρυνση από μια προσέγγιση που περιορίζεται στην ανάλυση της γλώσσας.

Δεν θέλουμε «οι μαθητές να μαθαίνουν για την ελληνική γλώσσα, αλλά να μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα».

Γι' αυτό προτείνω συχνά στους συναδέλφους να χρησιμοποιούν ταινίες μικρού μήκους, τις οποίες θα ακολουθεί συζήτηση, αντί να περιορίζονται στην αποσπασματική ανάλυση ενός μικρού διαλόγου και των γραμματικών του φαινομένων.

Είναι σημαντικό οι μαθητές να αποκτούν αυθεντική επαφή με τη γλώσσα και να διακρίνουν τη διαφορά ανάμεσα στην ανάγνωση, την κατανόηση και τη μετάφραση ενός κειμένου.

Πολλές φορές ορισμένοι μαθητές καταφέρνουν να μεταφράσουν ένα κείμενο χωρίς να το έχουν κατανοήσει ουσιαστικά ως επικοινωνιακό γεγονός.

Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας.

Νίκος: Να είστε καλά.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έρευνας «Δημιουργία ψηφιακού πολιτιστικού αλφαβηταρίου» και δημοσιεύεται με τη συναίνεση του συνομιλητή.