Lexidromio
Αρχική / Φωνές από τη διασπορά
ΣΡ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Σάββας Ρουσάλης

Αργεντινή · Μπουένος ΆιρεςΕκπαιδευτικός με πολυετή εμπειρία στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας
«Θα ήταν καλό, εάν κάποτε επισκεφθούν την Ελλάδα, να έχουν ήδη μια πρώτη εικόνα για τη ζωή στο βουνό ή σε ένα ελληνικό νησί.»
ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο Σάββας Ρουσάλης διαμένει στο Μπουένος Άιρες επί περίπου σαράντα επτά χρόνια, σύμφωνα με την αρχική καταγραφή. Έχει διδάξει για τριάντα πέντε χρόνια στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, για δεκαπέντε χρόνια στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και για περίπου τριάντα οκτώ χρόνια σε τμήματα ενηλίκων, τόσο αρχαρίων όσο και προχωρημένων μαθητών.

01Έχετε παρακολουθήσει επιμορφωτικά προγράμματα σχετικά με τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας;

Ερευνήτρια: Είχατε παρακολουθήσει κάποιο επιμορφωτικό πρόγραμμα σχετικά με τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας;

Σάββας: Το 1985 παρακολούθησα ένα σεμινάριο του Υπουργείου Παιδείας στην Ελλάδα, στους Αγίους Αναργύρους, στο οποίο συμμετείχαν περίπου εξήντα δύο εκπαιδευτικοί από το εξωτερικό. Το σεμινάριο είχε διάρκεια τρεις εβδομάδες.

Επίσης, συμμετείχα σε συνέδρια στο Μπουένος Άιρες και στη Μαδρίτη το 1996, ενώ συνεργάστηκα με το Πανεπιστήμιο Κρήτης από το 1997 έως το 2012 σε ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση των ελληνόπουλων του εξωτερικού.

02Πώς σας φαίνεται η ιδέα δημιουργίας μιας ψηφιακής πλατφόρμας ελληνικού πολιτισμού;

Ερευνήτρια: Επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε μια ιστοσελίδα που θα συγκεντρώνει στοιχεία της ελληνικής παράδοσης, της ιστορίας, των ηθών, των εθίμων και της ζωής σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας. Πώς σας φαίνεται αυτή η ιδέα;

Σάββας: Πιστεύω ότι δεν υπάρχει ένα αντίστοιχο εργαλείο που να συγκεντρώνει όλα αυτά τα στοιχεία.

Πρέπει, ωστόσο, να κατανοήσουμε ότι κάθε χώρα στην οποία υπάρχει ελληνική Διασπορά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Εμείς στη Λατινική Αμερική διαφέρουμε σημαντικά από τις ελληνικές κοινότητες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής, της Αυστραλίας ή των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Οι πρώτοι Έλληνες μετανάστες εγκαταστάθηκαν εδώ κυρίως κατά την περίοδο 1928–1931, ενώ ένα δεύτερο κύμα μετανάστευσης σημειώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίστηκε περίπου έως το 1960.

Σήμερα αρκετοί από τους απογόνους τους ανήκουν στην τέταρτη ή ακόμη και στην πέμπτη γενιά. Επομένως, η επαφή τους με την ελληνική γλώσσα και την Ελλάδα έχει περιοριστεί.

Η Αργεντινή είναι μια πολυπολιτισμική κοινωνία, στην οποία έχουν εγκατασταθεί άνθρωποι από πολλές χώρες. Οι Έλληνες αποτελούν σχετικά μικρή κοινότητα μέσα σε αυτό το περιβάλλον.

03Πόσοι άνθρωποι ελληνικής καταγωγής ζουν στην Αργεντινή;

Ερευνήτρια: Έχετε κάποια εικόνα για τον αριθμό των Ελλήνων που ζουν στην Αργεντινή;

Σάββας: Πρώτα πρέπει να διευκρινίσουμε ποιους θεωρούμε Έλληνες.

Αν κάποιος έχει παππού ή γιαγιά που μετανάστευσε στην Αργεντινή το 1930, αλλά ο ίδιος ανήκει στην τέταρτη ή πέμπτη γενιά, τίθεται το ερώτημα αν εξακολουθεί να διατηρεί ελληνική γλωσσική και πολιτισμική ταυτότητα.

Μετά το 1960 πραγματοποιήθηκαν πολλοί μεικτοί γάμοι με ισπανόφωνους, ιταλόφωνους και άλλους κατοίκους της χώρας. Οι απόγονοι αυτών των οικογενειών είναι Αργεντινοί πολίτες, παρόλο που μπορεί να έχουν ελληνικές ρίζες.

Γι' αυτό υπάρχουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τον αριθμό των Ελλήνων στην Αργεντινή. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για περίπου πέντε έως δέκα χιλιάδες ανθρώπους με ουσιαστική επαφή με την ελληνική κοινότητα ή για πολύ μεγαλύτερο αριθμό, ακόμη και ογδόντα χιλιάδες, αν συνυπολογίσουμε όλους τους απογόνους των παλαιότερων μεταναστών.

Πολλοί γνωρίζουν την Ελλάδα κυρίως μέσα από τη μουσική του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι ή από γνωστούς τουριστικούς προορισμούς, όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Πάρος και η Κρήτη. Δεν γνωρίζουν όμως πάντοτε περισσότερα στοιχεία για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

Στα σχολεία όπου εργάστηκα, σχεδόν όλα τα παιδιά μιλούσαν ισπανικά. Μόνο δύο ή τρία μπορούσαν να πραγματοποιήσουν μια σύντομη συζήτηση στα ελληνικά.

04Πώς είναι οργανωμένες οι ελληνικές κοινότητες;

Ερευνήτρια: Στο Μπουένος Άιρες υπάρχουν οργανωμένες ελληνικές κοινότητες;

Σάββας: Στο Μπουένος Άιρες και στα προάστιά του υπάρχουν περίπου πέντε ελληνικές κοινότητες. Σε ολόκληρη την Αργεντινή υπάρχουν, σύμφωνα με την εκτίμησή μου, τουλάχιστον δεκαοκτώ.

Οι μεγαλύτερες και περισσότερο οργανωμένες κοινότητες βρίσκονται στο Μπουένος Άιρες, στην Κόρδοβα και στο Ροσάριο.

Σε αρκετές περιοχές υπάρχουν μικρότερες κοινότητες ή χώροι λατρείας, χωρίς όμως να πραγματοποιούνται παντού τακτικές εκκλησιαστικές λειτουργίες.

05Πώς πραγματοποιείται η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας;

Ερευνήτρια: Πώς οργανώνεται η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στην Αργεντινή;

Σάββας: Όταν ξεκίνησα να εργάζομαι, ήμουν, αν δεν κάνω λάθος, ένας από τους πρώτους πτυχιούχους εκπαιδευτικούς ελληνικής γλώσσας στην Αργεντινή.

Υπήρχαν, βέβαια, ελληνικά σχολεία και πριν από τη δική μου παρουσία. Οι εκπαιδευτικοί τους, κυρίως γυναίκες, είχαν προσφέρει σημαντικό έργο ήδη από τη δεκαετία του 1930.

Στο Μπουένος Άιρες υπάρχουν δύο βασικά οργανωμένα ελληνικά σχολεία, ενώ λειτουργούν και τμήματα προσχολικής εκπαίδευσης. Υπάρχουν επίσης μαθήματα σε άλλες κοινότητες, όπως στην Κόρδοβα, συχνά σε εβδομαδιαία ή σαββατιάτικη βάση.

Τα ελληνικά μαθήματα οργανώνονται ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε κοινότητας και τις ανάγκες των οικογενειών.

06Τα ελληνικά μαθήματα πραγματοποιούνται μετά το κανονικό σχολικό πρόγραμμα;

Ερευνήτρια: Τα παιδιά παρακολουθούν το ελληνικό πρόγραμμα μετά το κανονικό πρόγραμμα σπουδών;

Σάββας: Ναι. Τα σχολεία ακολουθούν κανονικά το πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας της Αργεντινής και ένα μέρος των μαθητών παραμένει στο απογευματινό ελληνικό πρόγραμμα.

Η συμμετοχή δεν είναι υποχρεωτική για όλους. Πολλοί γονείς το επιλέγουν επειδή θεωρούν ότι προσφέρει ένα ευχάριστο και ασφαλές περιβάλλον.

Συχνά οι γονείς ενδιαφέρονται περισσότερο να συμμετέχουν τα παιδιά στις ελληνικές γιορτές, να μάθουν τραγούδια και χορούς και να γνωρίσουν στοιχεία της ιστορίας και της μυθολογίας, παρά να αποκτήσουν υψηλό επίπεδο γραμματικής επάρκειας.

Για πολλά παιδιά η ελληνική γλώσσα δεν είναι η καθημερινή γλώσσα του σπιτιού. Γι' αυτό χρειάζεται να διδάσκεται με τρόπο που να προκαλεί το ενδιαφέρον τους.

07Τι διδάσκετε κυρίως στα παιδιά;

Ερευνήτρια: Μου αναφέρατε ότι αξιοποιείτε τη μουσική, τον χορό και τις εορταστικές εκδηλώσεις. Πώς ενσωματώνονται αυτά στη διδασκαλία;

Σάββας: Υπάρχει καθημερινά μάθημα γλώσσας, αλλά προσπαθούμε να μη δίνουμε υπερβολική έμφαση στη δύσκολη γραμματική. Μας ενδιαφέρει η γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας.

Μπορούμε να αξιοποιήσουμε παραμύθια, τη μυθολογία, την ιστορία ή να μιλήσουμε στα παιδιά για το ελληνικό Πάσχα και τις παραδόσεις μας.

Πολλές οικογένειες είναι καθολικές, γι' αυτό κάποια ελληνικά ορθόδοξα έθιμα δεν είναι οικεία σε όλους τους μαθητές.

Παράλληλα, πραγματοποιούμε εκδηλώσεις για τις εθνικές επετείους της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου, καθώς και για άλλες σημαντικές ημέρες της ελληνικής κοινότητας.

Μέσα από αυτές τις δραστηριότητες τα παιδιά αποκτούν εμπειρίες που συνδέουν τη γλώσσα με την πολιτιστική μας κληρονομιά.

08Πώς προσπαθείτε να δημιουργήσετε δεσμούς των μαθητών με την Ελλάδα;

Ερευνήτρια: Με ποιους τρόπους προσπαθείτε να φέρετε τα παιδιά πιο κοντά στον ελληνικό πολιτισμό, πέρα από την παραδοσιακή διδασκαλία;

Σάββας: Στόχος μας είναι τα παιδιά να δημιουργήσουν δεσμούς με την Ελλάδα και ταυτόχρονα να θεωρούν το ελληνικό μάθημα ευχάριστο.

Εάν η διδασκαλία είναι κουραστική, τα παιδιά δεν θα θέλουν να συνεχίσουν να παρακολουθούν. Γι' αυτό προσπαθούμε να χρησιμοποιούμε δραστηριότητες που συνδυάζουν τη μάθηση με τη χαρά και τη συμμετοχή.

Θέλουμε η παρουσία της ελληνικής κοινότητας να συνεχιστεί και στις επόμενες γενιές. Η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους διατήρησης αυτής της συνέχειας.

09Ποιες ελλείψεις έχετε εντοπίσει στο εκπαιδευτικό υλικό;

Ερευνήτρια: Ποιες δυσκολίες ή ελλείψεις συναντήσατε στη μετάδοση γνώσεων για τον ελληνικό πολιτισμό;

Σάββας: Στην Αργεντινή μπορούμε να μεταδώσουμε τον πολιτισμό μας χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς.

Από το 1984, σύμφωνα με όσα γνωρίζω, το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας στέλνει αποσπασμένους εκπαιδευτικούς, αν και δεν είναι πάντοτε δυνατόν να καλυφθούν όλες οι ανάγκες.

Σήμερα το Διαδίκτυο προσφέρει πρόσβαση σε μεγάλο όγκο υλικού. Βέβαια, χρειάζεται και η προσωπική διάθεση του εκπαιδευτικού να το αναζητήσει και να το αξιοποιήσει.

Παλαιότερα, για παράδειγμα, είχα φέρει από την Ελλάδα βιβλία με παρτιτούρες και είχα ετοιμάσει περίπου πενήντα με εξήντα μεγάλα χαρτόνια με τραγούδια για τα παιδιά.

Χρησιμοποιούσαμε διαφορετικά τραγούδια ανάλογα με την εποχή του χρόνου και τις γιορτές. Είχα συνεργαστεί και με μια μητέρα μαθήτριας, η οποία γνώριζε πιάνο και συνόδευε μουσικά τα παιδιά.

Ξεκινήσαμε με γνωστά παιδικά τραγούδια, όπως «Ήταν ένας γάιδαρος» και «Ο μπάρμπα Μπρίλιος».

Μου είχε αναφέρει ένας γονέας ότι τα παιδιά τραγουδούσαν αυτά τα τραγούδια ακόμη και στις οικογενειακές τους μετακινήσεις, παρόλο που οι γονείς δεν καταλάβαιναν πάντοτε τις ελληνικές λέξεις.

Αυτό δείχνει πόσο αποτελεσματικός μπορεί να είναι ο συνδυασμός μουσικής και γλώσσας για τη δημιουργία θετικών εκπαιδευτικών εμπειριών.

10Θα έπρεπε να διδάσκεται περισσότερο η σύγχρονη Ελλάδα;

Ερευνήτρια: Υπάρχουν στοιχεία της σύγχρονης ελληνικής ζωής και ιστορίας που θεωρείτε ότι θα έπρεπε να γνωρίζουν περισσότερο τα παιδιά;

Σάββας: Σίγουρα μπορούν να προστεθούν περισσότερα θέματα.

Υπάρχουν, όμως, ορισμένες δυσκολίες. Η πρώτη είναι η μεγάλη γεωγραφική απόσταση από την Ελλάδα. Η δεύτερη είναι ότι βρισκόμαστε σε διαφορετικό ημισφαίριο και έχουμε αντίθετες εποχές του χρόνου. Όταν στην Ελλάδα είναι καλοκαίρι, εδώ μπορεί να είναι χειμώνας.

Η τρίτη δυσκολία είναι η οικονομική. Δεν έχουν όλες οι οικογένειες τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στην Ελλάδα, ώστε τα παιδιά να γνωρίσουν από κοντά τα τοπία, τις γεύσεις, τις παραδόσεις και την καθημερινή ζωή.

Παλαιότερα είχαν πραγματοποιηθεί προγράμματα φιλοξενίας παιδιών και νέων ελληνικής καταγωγής στην Ελλάδα. Τέτοιες εμπειρίες είχαν μεγάλη σημασία, γιατί προσέφεραν πραγματική επαφή με την ελληνική κοινωνία.

11Τι θα θέλατε να περιλαμβάνει η ψηφιακή πλατφόρμα;

Ερευνήτρια: Πώς σας φαίνεται η ιδέα να δημιουργηθεί μια ελεύθερα προσβάσιμη ιστοσελίδα με ελληνικό πολιτιστικό υλικό, την οποία θα μπορούν να αξιοποιούν και να εμπλουτίζουν οι εκπαιδευτικοί;

Σάββας: Το Διαδίκτυο έχει αλλάξει πολύ τη ζωή μας στο εξωτερικό.

Παλαιότερα περιμέναμε ελληνικές εφημερίδες που έφταναν με μεγάλη καθυστέρηση. Τις διάβαζε ο ένας και τις έδινε στον επόμενο. Μπορούσαμε να μαθαίνουμε τα νέα της Ελλάδας έπειτα από τριάντα ή σαράντα ημέρες.

Σήμερα ενημερωνόμαστε αμέσως και δεν αισθανόμαστε τόσο απομακρυσμένοι.

Η ιδέα να συγκεντρωθεί οργανωμένο εκπαιδευτικό και πολιτιστικό υλικό είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Εύχομαι να αξιοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς.

Θα ήταν χρήσιμο να υπάρχουν πληροφορίες για τη γεωγραφία της Ελλάδας, την καθημερινή ζωή στα νησιά και στην ύπαιθρο, την οικονομία και γενικότερα τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Για παράδειγμα, τα παιδιά εδώ δεν γνωρίζουν πάντοτε πώς είναι η ζωή σε ένα ελληνικό ορεινό χωριό, καθώς το περιβάλλον γύρω τους είναι διαφορετικό.

Θα ήταν καλό, εάν κάποτε επισκεφθούν την Ελλάδα, να έχουν ήδη μια πρώτη εικόνα για τη ζωή στο βουνό ή σε ένα ελληνικό νησί.

Όλα αυτά αποτελούν για εμένα μέρος του ελληνικού πολιτισμού, πέρα από τη γλώσσα, τη θρησκεία και την ιστορία.

Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας και για όσα μοιραστήκατε μαζί μας.

Σάββας: Να είστε καλά.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έρευνας «Δημιουργία ψηφιακού πολιτιστικού αλφαβηταρίου» και δημοσιεύεται με τη συναίνεση του συνομιλητή.